By Special Correspondent

In the cultural heartland of Andhra Pradesh, where the ancient river Krishna meanders through fields of history and heritage, there lives a man whose life is itself a grand performance — one spanning more than four decades, thousands of curtain calls, and an unrelenting devotion to the art of theatre. Naidu Gopala Rao, beloved and celebrated across the Telugu-speaking world simply as Naidu Gopi, is not merely an actor or a director. He is an institution, a movement, and, for hundreds of aspiring artists, the very reason they dared to step onto a stage.

Roots in Red Soil: Early Life and the First Spark

Born on March 17, 1953, in the small village of Yendrai in the Amaravathi Mandal of what is today Palnadu District, Andhra Pradesh, Naidu Gopi came from a farmer’s family — people of the soil, people of substance. His parents, Prakasarao and Kamalmma, could not have imagined that the child they raised in the simplicity of rural Andhra would one day light up stages across the state and earn the distinction of being called one of South India’s finest stage artists.

From his earliest years, Gopi was drawn irresistibly to performance. As a young boy, he participated in a skit called Sanyasam, playing a comic character — and something clicked. He often recalls that this modest village performance planted the seed of a lifelong vocation, teaching him the fundamentals of timing, presence, and the electricity between performer and audience. That seed would grow into a towering banyan tree of artistic achievement.

A Guru, a Stage, and a Beginning

Every artist of greatness has a teacher who shapes their vision. For Naidu Gopi, that figure was Guntur Sastry, under whose mentorship at the cultural organisation Sastreeyam Gopi honed his instincts and found his artistic voice. In 1981, Gopi made his formal debut on the Telugu stage with Dear Audience, Sincerely Yours — a play written by the celebrated dramatist Isukapalli Mohana Rao. The audience’s response was immediate and overwhelming. Gopi recalls the thunderous, unrelenting applause that greeted his performance that evening as the happiest memory of his entire career — a moment that sealed his destiny as a man of the theatre.

Following years of dedicated work under his mentor, Gopi took a decisive step: he founded his own cultural organisation, Gangothri, in 1990. The name itself — evoking the sacred Himalayan glacier, the source of the Ganga — was deliberate, symbolic of a desire to be a fountainhead of creativity and culture. Gangothri’s founding mission was both artistic and social: to nurture acting talent among rural youth, to take theatre to villages, and to make drama a living, breathing force in the lives of ordinary people. Through Gangothri, Gopi would go on to train and mentor over 200 actors and actresses over the decades, leaving an indelible mark on the DNA of Telugu theatre.

The Theatre: A Lifetime’s Labour of Love

If sheer numbers could capture dedication, Naidu Gopi’s record speaks for itself. Over the course of his career, he has delivered approximately 2,600 stage performances, earned recognition as Best Actor nearly 600 times, and been honoured as Best Director on over 400 occasions — figures that are staggering by any measure and virtually unparalleled in the history of Telugu theatre.

His repertoire spans the full spectrum of dramatic forms — full-length plays, one-act plays (natikalu), and the classical padya natakam (verse drama). In prose theatre, his works range from intimate domestic dramas to bold social commentaries. Plays such as Padamatigaali, Tharjani, Dahati Maanasam, Nishiddhakshari, and Manasa Sarovaram established his reputation in the 1980s and 1990s. His canon includes deeply layered works like Vanaprastham, Dokkaseetamma, Aksharakireetam, Pataaka Seerashika, Maaya, Gulabi Mullu, Galiib Ratukulu and Arasunnaa — each a window into the human condition, treated with empathy, intelligence, and theatrical flair.

Beyond contemporary prose drama, Gopi has been an equally passionate custodian of classical Telugu verse theatre. His productions of Palnati Bharatam, Hamsa Geetam, Sri Vemana Yogi, Gayopakhyanam, Sri Guru Raghavendra Charitam, Sri Ramaanjaneyudu Yuddham, Bala Nagamma, Taraakaasura, and Sri Krishnaanjaneyudu Yuddham demonstrate his mastery of an older theatrical tradition that demands not just performance but classical erudition. In a cultural era increasingly dominated by mass entertainment, his commitment to preserving and popularising verse drama has been a quiet act of cultural heroism.

His one-act plays — dozens of them — have been vehicles for sharp social observation. Works like Darpanm, Navvandi Idi Vishadam, Swetha Patram, Yadabavishyam, Bhoomi Putrudu, Edaari Koyil, Bharata Ratna, Misde Call, Oobi, Swargaarohanam, Buddhacharitra, Reverse Gear, and Vriddhopanishat — among many others — have been staged across Andhra Pradesh and beyond, bringing theatre to audiences who might never have otherwise experienced it.

The Nandi Awards: A Government’s Acknowledgement of Genius

In the world of Telugu theatre, the Nandi Awards — presented by the Government of Andhra Pradesh — represent the highest official recognition. Naidu Gopi has accumulated an extraordinary 16 Nandi Awards, a record that underscores his dominance in Telugu drama across three decades.

His first Nandi recognition came in 1998–1999, when his playlet Hinsadhwani was performed at the inaugural Nandi Natakostavam organised by the combined Andhra Pradesh Government. The valedictory ceremony was attended by then Chief Minister Nara Chandrababu Naidu, who personally presented Gopi with the Best Actor award and the Best Team award. Gopi has spoken with deep emotion about that moment — calling it the most memorable event of his career, even after all the accolades that followed.

The awards continued to recognise his directorial brilliance year after year. He received the Nandi Award for Best Director for Vanaprastham in 1999, for the playlet Edaari Koyil in 2000, for Aambotu in 2004, for the verse play Palnati Bharatam in 2005, for Dokkaseetamma in 2013, and for Aksharakireetam in 2016. In 2019, the Aparna Nataka Kala Parishath of Tadipatri also honoured him with the Best Director award for Aksharakireetam, reflecting the breadth of his recognition beyond state-level forums.

From the Stage to the Silver Screen

While the theatre has always been Naidu Gopi’s first love, his talent inevitably attracted the attention of Telugu cinema. Over the years, he built a credible and memorable body of work as a character actor in Tollywood, bringing to the screen the same depth and authenticity that had won him thousands of standing ovations in the theatre.

His filmography is a roll call of some of Telugu cinema’s most celebrated productions. He appeared in Prajateerpu, Union Leader, Singanna, Telugodu, Nenunnanu — in which he played a paralysed father opposite actress Shreya — and Bhadradri Ramudu. He featured in Mister and Mrs Shailaja Krishnamurthy, Leela Mahal Centre, and Seshadri Naidu. His work in Okkaade Kaani Iddaru, Pandu, Ori Nee Illu Bangaram Kaanu, Nimisham, and Apadamokkulavadu further established his range as a versatile supporting actor.

Some of his most prominent screen appearances came in major Telugu productions. He was part of Mahatma, in which he played a lawyer. He appeared in Leader and Dammu, and brought his characteristic screen presence to the comedy-entertainer Jalleega Enjoy Cheddham. His most high-profile film credits include the blockbuster Drishyam and its sequel Drishyam 2 — both starring Venkatesh Daggubati — as well as the Chiranjeevi-starrer Khaidi No. 150, all of which brought his work to pan-India audiences.

Television: Reaching Every Household

Parallel to his theatrical and cinematic career, Naidu Gopi has been a consistent and beloved presence on Telugu television, starring in a wide range of popular serials that brought his talent into the living rooms of millions of households. His television appearances include the serials Mister Brahmanandham, Hima Bindu, Matti Manishi, Satyam, Padmavyuham, Bandhavyaalu, Malleeshwari, Mahalakshmi, Laya, Sri Anjaneyam, Aakaasha Ganga, Letha Manasulu, Sudigundaalu, Manasu Mamatha, Daamini, and Brahmamudy. Across these serials, spanning family drama, mythology, and social themes, Gopi demonstrated the same commitment to craft that defined his stage career.

Honours from the State: Kalaratna and YSR Achievement Award

Naidu Gopi’s contributions to Telugu art and culture have been formally acknowledged by the Government of Andhra Pradesh on multiple occasions. In 2017, he was presented with the prestigious Kalaratna Award on the occasion of Ugadi — the Telugu New Year — in recognition of his lifetime of service to the arts. In 2022, he received the YSR Achievement Award, conferred by the state government as testament to the enduring impact of his multifaceted career.

A Social Vision: Theatre as a Tool for Change

What sets Naidu Gopi apart from many of his contemporaries is not merely his artistic brilliance, but the social conscience that has driven his work throughout his career. Through Gangothri, he has consistently used the medium of theatre to hold a mirror up to society — addressing issues of injustice, hypocrisy, rural distress, and human dignity with the power of performance. Many of his plays have been produced and performed in rural settings, taking drama to audiences who do not have access to urban cultural spaces, continuing a tradition of grassroots theatre that connects art to life.

His investment in the next generation of artists has been equally remarkable. Having personally trained and mentored over 200 performers, he has ensured that the flame of Telugu theatrical tradition will be carried forward by capable hands — a legacy that may, in time, prove as significant as his own performances.

Curtain Call: The Legend Lives On

More than four decades after a young man from Yendrai first walked onto a stage and felt the surge of an audience’s applause, Naidu Gopi remains a vital, creative, and inspiring force in Telugu cultural life. He has crossed every boundary — stage, screen, and television — with grace and authority, but it is in the theatre, under the lights, with a live audience before him, that his genius finds its truest expression.

In an age of digital distraction, when the very survival of theatre is sometimes called into question, Naidu Gopi stands as proof of what committed, passionate, and purposeful stagecraft can achieve. His story is not merely the story of one man’s career — it is the story of Telugu theatre itself: its struggles, its glories, its service to society, and its enduring power to move, to question, and to illuminate.

The stage, for Naidu Gopi, has never been just a platform. It has been a temple. And he has served it with the devotion of a true believer.

Naidu Gopi is available for interviews and felicitation programmes through Gangothri Cultural Organisation.

• KANCHARLA SUBBA NAIDU

Nearly a month after panic buying disrupted fuel supplies in Hyderabad, long queues of vehicles spilled over into traffic on main roads, and temporary closures were again witnessed at several petrol pumps across the city on the morning of Monday, (April 27, 2026) as outlets struggled to cope with a sudden surge in demand.

At a Bharat Petroleum outlet in the Shaikpet area, heavy crowds were seen as early as 9 a.m., with two-wheelers and cars lining up beyond the premises and onto adjoining roads. Employees soon began restricting entry, and within an hour, the station stopped allowing additional vehicles. Several nearby pumps followed a similar approach, and by around 10.30 a.m., most outlets in the area had temporarily shut operations citing low stock.

ప్రత్యేక వ్యాసం

ఆంధ్రప్రదేశ్ యొక్క సాంస్కృతిక హృదయభూమిలో, చరిత్ర మరియు వారసత్వం నిండిన పొలాల మధ్య కృష్ణా నది ప్రవహించే ఆ పవిత్రమైన నేలపై — నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా తన జీవితమే ఒక మహానాటకంగా మలచుకున్న ఒక అసాధారణ వ్యక్తి నివసిస్తున్నాడు. వేలాది కర్టెన్ కాల్స్, అనంతమైన ప్రేక్షకుల హర్షధ్వానాలు, మరియు నాటకకళపై అచంచలమైన భక్తితో తన జీవనయానాన్ని సాగించిన ఆ మహనీయుడే — నాయుడు గోపాలరావు, తెలుగు ప్రపంచమంతటా ప్రేమగా పిలిచే పేరు నాయుడి గోపి. ఆయన కేవలం నటుడు కాదు, దర్శకుడు మాత్రమే కాదు — ఆయన ఒక సంస్థ, ఒక ఉద్యమం, మరియు వందలాది ఆశావహ కళాకారులకు వేదికపై అడుగు పెట్టే ధైర్యాన్ని ప్రసాదించిన ప్రేరణాశక్తి.

ఎర్రమట్టి వేళ్ళు: జననం, బాల్యం, తొలి స్పర్శ

1953 మార్చి 17న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు జిల్లా, అమరావతి మండలానికి చెందిన మారుమూల పల్లె యండ్రాయిలో — ప్రకాశరావు, కమలమ్మ దంపతులకు నాయుడి గోపి జన్మించాడు. వ్యవసాయ కుటుంబం నుండి వచ్చిన ఈ బాలుడు ఒకనాడు తెలుగు నాటకరంగంలో చెరగని ముద్ర వేస్తాడని ఆ సాదాసీదా పల్లె ఎంత మాత్రం ఊహించి ఉండదు.

బాల్యం నుండే నటనపై మక్కువ పెంచుకున్న గోపి, చిన్నతనంలో ఒక సన్యాసమ్ నాటికలో హాస్య పాత్రలో నటించాడు. ఆ చిన్న అనుభవమే తన జీవిత దిశను మార్చిందని ఆయన నేటికీ చెప్తుంటాడు. నటనలో సమయపాలన, వేదికపై ఉనికి, ప్రేక్షకుల హృదయంతో అనుసంధానం — ఈ మూలాంశాలన్నీ ఆ పసితనపు ప్రదర్శన నేర్పిందని ఆయన మనస్ఫూర్తిగా నమ్ముతాడు. ఆ నాటిన విత్తనమే నేడు మహావృక్షమై తెలుగు నాటకరంగాన్ని నీడపట్టి కాపాడుతోంది.

గురువు, వేదిక మరియు ఒక మహాప్రస్థానం

గొప్ప కళాకారుని వెనుక గొప్ప గురువు ఉంటాడు. నాయుడి గోపికి ఆ స్థానం గుంటూర్ శాస్త్రి గారిది. శాస్త్రీయం సాంస్కృతిక సంస్థలో శాస్త్రి గారి పర్యవేక్షణలో తన నటనా ప్రతిభను సానపట్టిన గోపి, 1981లో ప్రముఖ నాటక రచయిత ఇసుకపల్లి మోహనరావు రచించిన ‘డియర్ ఆడియన్స్ సిన్సియర్లీ యువర్స్’ నాటకంతో తెలుగు రంగస్థలంపై అధికారిక అడుగు పెట్టాడు. ఆ సాయంత్రం ప్రేక్షకుల నిరంతాయమైన చప్పట్లు తన జీవితంలో మొట్టమొదటి అత్యానందకరమైన జ్ఞాపకమని గోపి నేటికీ కళ్ళు తడుపుకుంటూ చెప్తాడు. ఆ ఒక్క క్షణమే ఆయన జీవితగతిని శాశ్వతంగా నిర్ణయించింది.

గురువు ఆశ్రయంలో వర్ధిల్లిన తర్వాత, గోపి తన సొంత సాంస్కృతిక సంస్థను స్థాపించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. 1990లో ఆయన స్థాపించిన సంస్థ పేరు — గంగోత్రి. హిమాలయాల్లో గంగానది పుట్టిన పవిత్రమైన ప్రాంతాన్ని స్మరింపజేసే ఆ పేరు కేవలం యాదృచ్ఛికం కాదు — సృజనాత్మకతకు, సంస్కృతికి మూలవనరుగా ఉండాలన్న గాఢమైన సంకల్పానికి ప్రతీక. గంగోత్రి ద్వారా గోపి అనుసరించిన లక్ష్యం ఏకకాలంలో కళాత్మకమైనదీ, సామాజికమైనదీ — పల్లె యువతలో నటనా నైపుణ్యాలు పెంపొందించడం, నాటకాన్ని గ్రామాలకు తీసుకెళ్ళడం, నాటకకళను సామాన్య జీవితంలో భాగం చేయడం. ఈ సంస్థ ద్వారా ఆయన నేటివరకు 200కు పైగా నటీనటులను తీర్చిదిద్దాడు — ఇది ఆయన నటన కంటే తక్కువ కాని వారసత్వం.

నాటకరంగం: ఒక జీవితకాలపు తపస్సు

కేవలం సంఖ్యలు చూసినా నాయుడి గోపి అంకితభావం ఏ మాత్రమూ అర్థమవుతుంది. తన నలభై అయిదేళ్ళ నాటకప్రస్థానంలో ఆయన దాదాపు 2,600 నాటక ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. సుమారు 600 సార్లు ఉత్తమ నటుడిగా, 400 సార్లు ఉత్తమ దర్శకుడిగా బహుమతులు అందుకున్నాడు. తెలుగు నాటకరంగ చరిత్రలో ఇంతటి అసాధారణ రికార్డు మరొకరికి లేదని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు.

ఆయన రంగస్థల ప్రయాణంలో గద్య నాటకాలు, నాటికలు, పద్యనాటకాలు — అన్ని ప్రక్రియలూ సమర్థంగా మేళవించుకున్నాయి. పడమటిగాలి, తర్జని, దహటి మానసం, నిషిద్ధాక్షరి, మానస సరోవరం వంటి నాటకాలతో 1980లు, 1990లలో తన ముద్ర స్పష్టంగా వేశాడు. వానప్రస్థం, డొక్కాసీతమ్మ, అక్షరకిరీటం, పతాక శీర్షిక, మాయ, గులాబిముల్లు, గాలిబ్రతుకులు, అరసున్నా వంటి నాటకాలు మానవ స్వభావాన్ని లోతుగా పరిశీలించే రచనలు — వాటిని ఆయన తన సహానుభూతితో, తీక్షణమైన నాటకీయ దృష్టితో వేదికపై సజీవం చేశాడు. సారీ బ్రదర్ ఇది నీ కథే, ఏడుగుడిసెల పల్లె, రైలాగని స్టేషన్, శిఖరాల వెనక, బృందావనం, చితి, పరుసవేది, మనస్సాక్షి, మాస్క్ — ఒక్కొక్క నాటకం ఒక్కొక్క సామాజిక పార్శ్వాన్ని అనావృతం చేసే అద్దం.

పద్యనాటక రంగంలో ఆయన పాత్ర మరింత విలక్షణమైనది. పల్నాటిభారతం, హంసగీతం, శ్రీ వేమన యోగి, గయోపాఖ్యానం, శ్రీ గురురాఘవేంద్ర చరితం, శ్రీ రామాంజనేయ యుద్ధం, బాలనాగమ్మ, తారకాసుర, శ్రీ కృష్ణాంజనేయ యుద్ధం — ఈ శాస్త్రీయ పద్యనాటకాల నిర్మాణం నటన మాత్రమే కాదు, సాహిత్య పాండిత్యాన్ని కూడా డిమాండ్ చేస్తుంది. సమూహ వినోదానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చే ఈ కాలంలో పద్యనాటక సంప్రదాయాన్ని జీవంగా నిలిపి ఉంచడం — ఇది ఒక నిశ్శబ్ద సాంస్కృతిక వీరకార్యం.

ఆయన నాటికలు కూడా తెలుగు నాటకరంగంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని ఆక్రమించాయి. దర్పణం, నవ్వండీ ఇది విషాదం, శ్వేతపత్రం, యద్భవిష్యం, భూమిపుత్రుడు, ఎడారి కోయిల, భారతరత్న, మిస్డ్ కాల్, ఊబి, స్వర్గారోహణం, బుద్ధచరిత్ర, రివర్స్ గేర్, ఒదార్చేశక్తి, ముగింపులేని కథ, వృద్ధోపనిషత్ వంటి నాటికలు ఆంధ్రప్రదేశ్ అంతటా ప్రదర్శించబడి, పట్టణ ప్రేక్షకులే కాదు గ్రామీణ జనానికీ నాటకమంటే ఏమిటో నేర్పాయి.

నంది పురస్కారాలు: రాష్ట్ర ప్రభుత్వ గుర్తింపు

తెలుగు నాటకరంగంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసే నంది నాటక పురస్కారాలు అత్యున్నత గుర్తింపుగా పరిగణించబడతాయి. నాయుడి గోపి తన కెరీర్‌లో మొత్తం 16 నంది పురస్కారాలు అందుకున్నాడు — ఇది తెలుగు నాటకరంగంలో అత్యంత అరుదైన, అసాధారణమైన సాఫల్యం.

మొట్టమొదటి నంది గుర్తింపు 1998–99లో వచ్చింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నిర్వహించిన తొలి నంది నాటకోత్సవంలో ఆయన ప్రదర్శించిన నాటిక హింసధ్వని అపూర్వమైన ప్రభావాన్ని సృష్టించింది. సమాజంలో ఉన్న ఒక కీలక సమస్యను ప్రతిబింబించే ఆ నాటిక ప్రేక్షకులను లోతుగా కదిలించింది. ముగింపు కార్యక్రమంలో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు పురస్కారాలు అందజేశారు. ఉత్తమ నటుడిగా, ఉత్తమ బృందంగా ఒకేసారి ముఖ్యమంత్రి చేతుల మీదుగా పురస్కారం అందుకున్న ఆ సంఘటన తన జీవితంలో మరపురాని క్షణమని గోపి ఇప్పటికీ కన్నీళ్ళతో చెప్తాడు.

అటు తర్వాత నంది పురస్కారాలు ఆయన దర్శకత్వ మేధస్సును పదే పదే సత్కరించాయి. 1999లో వానప్రస్థం నాటకానికి, 2000లో ఎడారి కోయిల నాటికకు, 2004లో ఆంబోతు నాటికకు, 2005లో పల్నాటిభారతం పద్యనాటకానికి, 2013లో డొక్కాసీతమ్మ నాటకానికి, 2016లో అక్షరకిరీటం నాటకానికి — ఒక్కొక్కసారి ఉత్తమ దర్శకుడిగా నంది పురస్కారం లభించింది. 2019లో తాడిపత్రి అపర్ణ నాటక కళాపరిషత్తు అక్షరకిరీటం నాటికకు ఉత్తమ దర్శకుడిగా ఆయనను సత్కరించింది — రాష్ట్రస్థాయికి మించిన ఆయన కీర్తికి మరో నిదర్శనం.

వెండితెర ప్రస్థానం: సినిమాలో అచ్చమైన పాత్రలు

వేదిక ఆయన మొదటి ప్రేమ అయినప్పటికీ, నాయుడి గోపి నటనా ప్రతిభ తెలుగు చలనచిత్ర రంగాన్ని కూడా ఆకర్షించింది. ఆయన తెలుగు సినిమాలో ఒక విశ్వసనీయమైన, స్మరణీయమైన పార్శ్వ నటుడిగా తన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్నాడు — వేదికపై సాధించిన లోతు, నిజాయితీలను తెర మీదకూ అన్వయించాడు.

ఆయన నటించిన చిత్రాల జాబితా తెలుగు సినిమా సువర్ణ అధ్యాయాలతో మేళవించినట్టు ఉంటుంది. ప్రజాతీర్పు, యూనియన్ లీడర్, సింగన్న, తెలుగోడుతో ప్రారంభించి, నేనున్నాను చిత్రంలో శ్రేయ సరసన పక్షవాతంతో బాధపడే తండ్రి పాత్రను అమోఘంగా పోషించాడు. భద్రాద్రి రాముడు, మిస్టర్ అండ్ మిసెస్ శైలజా కృష్ణమూర్తి, లీలా మహల్ సెంటర్, శేషాద్రినాయుడు చిత్రాలలో మరువలేని పాత్రలు పోషించాడు. ఒక్కడే కానీ ఇద్దరు, పాండు, ఓరి నీ ఇల్లు బంగారం కానూ, నిమిషం, ఆపదమొక్కులవాడు చిత్రాల ద్వారా తన బహుముఖ నటనను నిరూపించాడు.

ఆయన ముఖ్యమైన తెర ముద్రలలో మహాత్మ చిత్రంలో న్యాయవాది పాత్ర, లీడర్, దమ్ము, జాలీగా ఎంజాయ్ చేద్దాం చిత్రాలలో పాత్రలు ఉన్నాయి. అయితే ఆయన అత్యంత ప్రసిద్ధ చలనచిత్ర ప్రదర్శనలు వెంకటేష్ దగ్గుభాటి నటించిన దృశ్యం మరియు దృశ్యం 2 చిత్రాలలో వచ్చాయి — ఈ బ్లాక్‌బస్టర్ చిత్రాలు ఆయన నటనను తెలుగు ప్రేక్షకులందరికీ చేరువ చేశాయి. చిరంజీవి నటించిన ఖైదీ నెంబర్ 150 చిత్రంలో కూడా ఆయన పాత్ర తెలుగు జనానికి చిరపరిచితమైంది.

టెలివిజన్: ప్రతి ఇంటికీ చేరిన కళాకారుడు

సినిమాతో సమాంతరంగా, నాయుడి గోపి తెలుగు టెలివిజన్ రంగంలో కూడా తన ప్రతిభను అజరామరం చేసుకున్నాడు. ఆయన నటించిన ధారావాహికలు కోట్లాది తెలుగు ప్రేక్షకుల ఇళ్ళలోకి ప్రవేశించి వారి దైనందిన జీవితంలో భాగమయ్యాయి. మిస్టర్ బ్రహ్మానందం, హిమబిందు, మట్టిమనిషి, సత్య, పద్మవ్యూహం, బాంధవ్యాలు, మల్లీశ్వరి, మహాలక్ష్మి, లయ, శ్రీ ఆంజనేయం, ఆకాశగంగ, లేత మనసులు, సుడిగుండాలు, మనసు మమత, దామిని, బ్రహ్మముడి — ఈ ధారావాహికలలో కుటుంబ నాటకం, పౌరాణికం, సాంఘిక సమస్యలు అన్నీ మేళవించి ఆయన తన బహుముఖ నటనను మరోసారి నిరూపించాడు.

రాష్ట్రప్రభుత్వ అత్యున్నత పురస్కారాలు

నాయుడి గోపి తెలుగు కళాసాంస్కృతిక రంగానికి చేసిన సేవలను ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అనేకసార్లు గుర్తించింది. 2017లో ఉగాది పర్వదినం సందర్భంగా ఆయనకు ప్రతిష్ఠాత్మకమైన కళారత్న పురస్కారం ప్రదానం చేయబడింది — జీవితకాలం కళకు అంకితమైన ఒక మహనీయుడికి ఇది తగిన నివాళి. 2022లో ఆయనకు వైఎస్ఆర్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు ప్రదానం చేయబడింది — ఆయన బహుముఖ కళాప్రస్థానానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సమర్పించిన శిరోభూషణం.

సామాజిక దృష్టి: నాటకం మార్పుకు సాధనం

నాయుడి గోపిని తన సమకాలీనుల కంటే విభిన్నంగా నిలబెట్టేది కేవలం ఆయన నటనా ప్రతిభ మాత్రమే కాదు — నాటకాన్ని సమాజ మార్పుకు సాధనంగా వాడాలన్న ఆయన స్పష్టమైన సామాజిక సంకల్పం. గంగోత్రి ద్వారా ఆయన అన్యాయం, వేషగాడ్పు, పల్లె సంక్షోభం, మానవ గౌరవం వంటి అంశాలను వేదికపై నిర్భయంగా, సహానుభూతితో చర్చించాడు. అనేక నాటకాలు పల్లెలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి — నగర సౌకర్యాలు అందని ప్రేక్షకులను కళకు దగ్గరగా తీసుకువెళ్ళాలన్న నిబద్ధత ఆయనది.

200కు పైగా నటీనటులను తీర్చిదిద్దడం ద్వారా తెలుగు నాటకరంగపు జ్వాల భవిష్యత్తులో కూడా ఆరిపోకుండా ఉండేలా చేసిన ఆయన అవిశ్రాంత కృషి — ఇది బహుశా ఆయన స్వంత ప్రదర్శనల కంటే కూడా స్థాయిలో గొప్పదైన వారసత్వం.

తెర దించుతూ: ఒక దివ్యజ్వాల ఇంకా వెలుగుతోంది

యండ్రాయి పల్లె నుండి వచ్చిన ఒక యువకుడు మొదటిసారి వేదికపై నిలబడి ప్రేక్షకుల చప్పట్ల ఉప్పెనను అనుభవించి నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా గడిచిపోయింది. అయినా నాయుడి గోపి నేటికీ తెలుగు సాంస్కృతిక జీవితంలో ఒక చైతన్యవంతమైన, సృజనాత్మకమైన, ప్రేరణాత్మకమైన శక్తిగా నిలిచి ఉన్నాడు. వేదిక, వెండితెర, తెలుగుపరదా — అన్నీ దాటి ఆయన మహోన్నతంగా నిలిచాడు. కానీ రంగస్థలంపై, సజీవ ప్రేక్షకుల ముందు, దీపాల వెలుతురులో — ఆయన మేధావిత్వం తన నిజమైన స్వరూపాన్ని చూపుతుంది.

డిజిటల్ వేగంతో దూసుకుపోయే ఈ కాలంలో, నాటకరంగ మనుగడనే ప్రశ్నించే సందర్భంలో — నాయుడి గోపి అంకితభావంతో నిర్మించిన జీవితం, నిబద్ధతతో నిర్వహించిన కళ, నిరంతరంగా నిర్మించిన వారసత్వం — ఒక నిరాశావాదాన్ని ఖండించే సజీవ సాక్ష్యం. ఆయన కథ కేవలం ఒక వ్యక్తి జీవితకథ మాత్రమే కాదు — అది తెలుగు నాటకరంగం యొక్క పోరాటాలు, వైభవాలు, సమాజసేవ మరియు మానవ హృదయాన్ని కదిలించే శాశ్వత సామర్థ్యం — ఇవన్నీ కలిసిన సమగ్ర ఆఖ్యానం.

నాయుడి గోపికి వేదిక కేవలం వేదిక కాదు. అది ఒక దేవాలయం. ఆయన దానిని నిజమైన భక్తుని నిష్టతో, నిరంతరం సేవిస్తూ వచ్చాడు.

— కంచర్ల సుబ్బానాయుడు

జాతి వైరమే లేదు…జన్మ కోరినది కాదు!!
జంతువులము మేము… జగడాలెరుగము మేము!!
ఆజన్మ శతృత్వమంటారు అందరూ!!
ఆ జన్మ మైత్రి కోసమే…అంటాము మేము!!

జాతి వేరైన…జక్కలించము మేము!!
జాతి వైరమెంచి…వెక్కిరించము మేము!!
ప్రాంతమేదైన…ప్రాణ మిత్రులమే!!
ప్రాభవమేదైన…ప్రేమ మూర్తులమే!!

కులము లేదు మాకు…కుళ్ళు కాన రాదు!!
మతము లేదు మాకు…మాత్సర్యమే లేదు!!
వర్ణమెరుగము మేము..‌.మర్మమెరుగము!!
వర్గమెరుగము మేము…వేరు కాము!!

కలిసి మెలిసి ఉంటాము…కలతలు లేక!!
కలిసి మెసలుతుంటాము…కొలతలు లేక!!
ప్రకృతి మాలో…ప్రవర్థిల్లు ప్రతీ క్షణం!!
ప్రకృతి మాతలో…ప్రభవించే ప్రతీ క్షణం!!
ప్రేమే… మా లక్షణం!!
ప్రేమే… మాలో విలక్షణం!!

• డా. పొట్లూరి రవి కిరణ్
  పోరంకి

• డా. బి.వి.వి. సత్యనారాయణ

కమ్మనైన అమ్మతనం కంటేనే రాదురా
ప్రేమపంచే ప్రతీప్రాణి అమ్మవంటిదేనురా
జాతివైరమ్ము విడిచి ఒక్కటైనారురా
జంతువేదైనా దాగిన ప్రేమను పసిగట్టరా !!

కుక్కల కోతి పిల్లి చూడ చ్చకనైన సావాసం
కలసి మెలసి బ్రతకటము కమ్మనైన అనుభూతి
నోరులేని జీవాలు నేర్పేను పాఠాలు
చూసి నేర్వుము నీవు మంచి గుణపాఠాలు !!

ప్రేమలో దాగి ఉంది పసిడి పరిమళాలు
పంచగానె తెలుస్తుంది దాని పరవశాలు
అనుభవిస్తే అర్ధమౌను దానిలోని ఆనందాలు
ప్రేమకున్న గొప్పదనం ప్రపంచాన కానరాము !!

జంతువులని తేలికగా చులకనగా చూడమాకు
వాటి ఆత్మీయత అనురాగం ఎన్నటికీ మరువబోకు
నేర్చుకునే తత్వాన్ని స్వీకరించి నడుచుకో
జీవితపరమార్ధం వీటినుండి నేర్చుకో
పంచడంలో ఆనందం అనుభవించి తెలుసుకో
ఈ చిత్రాన్ని చూసైనా మానవత్వంతో మసలుకో !!

• డా. బి.వి.వి. సత్యనారాయణ
  అమలాపురం

ఆలోచనలనేవి రెండువైపులా పదును వున్న కత్తి లాంటివి. అవి మనిషిని ఎంత ఉత్తేజపరచగలవో అంత నిరాశపరచగలవు. ఒక వ్యక్తి తన లక్ష్యాన్ని జయిస్తాడా? లేక లక్ష్యంచే జయించబడతాడా? అనే విషయాన్ని అతని ఆలోచనాసరళిని బట్టి తేలిగ్గా చెప్పవచ్చు.
జయాపజయాలనేవి కేవలం ఆలోచనా జనితాలు తప్ప బాహ్య శక్తులచే నిర్ణయించబడే దృగ్విజయాలు కావు. అసలు ఒక మనిషి విజయం సాధించడానికి కావాల్సింది ఇతరుల సహకారమో లేక పరిస్థితులు అనుకూలించడమో కాదు. నిజానికి అవి ప్రతికూలంగా పనిచేసినా అతని ఆలోచనలు సహకరిస్తే చాలు విజయం దానంతట అదే సిద్ధిస్తుంది. అందుకే ప్రపంచ చరిత్రంతా కేవలం కొద్దిమంది ఆలోచనాపరుల చరిత్రేనని భావిస్తారు. జీవితంలో ఇంత ప్రాముఖ్యం ఉన్న ఆలోచనల పట్ల చాలామంది నిర్లక్ష్యభావం వహిస్తారు. ఇలాంటివారు ఆలోచనలను సవ్యమైన రీతిలో మలచుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఫలితంగా వీరి యోచనా స్రవంతిలో అనవసర అంశాలే ఎక్కువగా చోటుచేసుకుంటాయి.
సగటు మనిషి తన జీవితంలో ఇంచుమించు సగభాగాన్ని అనవసర ఆలోచనాలతోనే వృధా చేస్తాడని అంచనా! ఆలోచనలు ఎంత ఉపయుక్తమైనవో, అంత ప్రమాదకరమైనవని మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం చెబుతుంది. అందుకే ఆలోచనాస్రవంతిని వరదనీటితో పోలుస్తారు. కట్టలువేసి వరద నీటిని జాగ్రత్తగా వినియోగించుకొంటే బీడు భూములు సుక్షేత్రాలవుతాయి. అలా వదిలేస్తే అవి మరుభూములుగా మారుతాయి. అలాగే ఆలోచనలను అదుపు చేసి సక్రమ మార్గంలో నడిపిస్తే మనోక్షేత్రం సస్యశ్యామలవుతుంది. లేకుంటే ఎడారిగా మారుతుంది. కాబట్టి ఆలోచనలను అదుపుచేయడం, అవసరాలకు అనుగుణంగా మలుచుకోవడం అవసరం.
మనం ఆలోచనలకు లొంగిపోవడంకంటే, ఆలోచనలను మనకు అనుకూలంగా మలుచుకోవడం ఉత్తమం. అనుకూలమైన ఆలోచనలంటే మన లక్ష్యానికి, చేస్తున్న కృషికి అనుగుణంగా ఉండేలా చూసుకోవడం. మనిషి తన ఆలోచనలపై పట్టు సాధించడమంటే ఇదే! ఆలోచనలను అదుపు చేసుకోగలిగిన వ్యక్తి దేనినైనా సాధించగలుగుతాడు. ఇంట గెలిస్తేనే కదా రచ్చ గెలిచేది? అయితే చాలామంది ఈ విషయాన్ని గుర్తించలేరు. లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ఆలోచనలను మలచుకోలేకపోవడం వల్ల వీరి బాహ్యప్రవర్తనకూ, అంతర ప్రవృత్తికీ మధ్య ఎడతెగని ఘర్షణ జరుగుతుంది. ఈ విధమైన ద్వంద్వత్వంవల్ల సర్వశక్తులు లక్ష్యంపైకి కేంద్రీకరించడం కుదరదు. వ్యతిరేక ఆలోచనా స్రవంతి ప్రయత్నాన్ని అడ్డగించి, లక్ష్యాన్ని దారుణంగా నీరుగారుస్తుంది. నూటికి తొంభై మంది అభ్యర్థులు తమ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా కృషి చేయలేకపోవడానికి ప్రధాన కారణం ఇదే.
అయితే తమ ఆలోచనాసరళిని మార్చుకోవడానికి కొన్ని ప్రయత్నాలు చేస్తే ‘మార్పు’ అనేది తనంతట తనే వస్తుంది. ముందుగా మనసుపై అదుపు సాధించడం మానవమాత్రులకు సాధ్యమయ్యేది కాదు. అది ఋషులకు మాత్రమే సాధ్యం అనే భావనను వదిలిపెట్టాలి. కృషి వుంటే మనుషులు ఋషులవుతారన్నాడో కవి. కృషి వుంటే మనిషి సాధించలేనిదంటూ ఏమీ ఉండదని గ్రహించాలి. తలచుకొంటే ఎవరైనా తమ ఆలోచనలను మార్చుకోవచ్చన్న వాస్తవాన్ని గుర్తించాలి. ఇది శాస్ర్తియంగా కూడా నిరూపణ అయింది.
ఒకరకంగా మనిషి మస్తిష్కం కూడా కంప్యూటర్ వంటిదే! దీనిలోకి ఎలాంటి ఆలోచనలు ప్రవేశపెడితే తిరిగి అలాంటి ఉత్పత్తి వస్తుంది. పుట్టిన ప్రతి మనిషి మస్తిష్కం కూడా శూన్యంతో ఇంటరాక్షన్ పెరిగిన తర్వాత కొన్ని భావాలు మనసులోకి చొరబడతాయి. క్రమంగా వివిధ భావాలమధ్య సమన్వయం ఏర్పడి స్వతంత్ర ఆలోచనా శక్తి, సృజనాత్మకత వృద్ధి చెందుతుంది. అంటే మనసులోకి ప్రవేశించిన భావాలు, ఆలోచనల మథనం నుండే సృజనాత్మకత పుడుతుందన్నమాట!
దీనిని బట్టి మనిషి అంతరంగంలోకి ప్రవేశపెట్టుకున్న భావాలు, ఆలోచనలే అతని భవిష్యత్ ఆలోచనకు, వ్యక్తిత్వానికి పునాదిరాళ్ళని తెలుస్తోంది. కాబట్టి ఆలోచనాస్రవంతిలోకి భావాలు ప్రవేశపెట్టేటప్పుడే జాగ్రత్త వహించాలి. అపసవ్య ఆలోచనాలనే వైరస్‌లను బ్రెయిన్ అనే కంప్యూటర్‌లోకి చొప్పిస్తే మొత్తం ప్రోగ్రామ్ అంతా చెడిపోతుంది.
కడివెడు పాలను విరచడానికి ఒకే ఒక్క విషబిందువు చాలు! ఏదైనా ఒక లక్ష్యం కోసం కృషిని ప్రారంభించే ముందు నాణేనికి రెండువైపులా చూడాలి. కానీ తమపై తమకు నమ్మకంలేనివారు కేవలం ఒకవైపు మాత్రమే చూస్తూ అపసవ్య ఆలోచనలు పెంపొందించుకొంటుంటారు. విజయాన్ని వాయిదా వేసే అపసవ్య ఆలోచనలను వదిలించుకోవడం కాస్త కష్టసాధ్యమే!
ఎనభైశాతం విజయం సాధించి ఇరవై శాతం అపజయం ఎదుర్కొన్నా ఆ అపజయమే మన వైఫల్యాన్ని ఎత్తిచూపి విజయాన్ని అపహాస్యం చేస్తుంది. విజయానికి చేరువలో ఉన్నామనే విషయాన్ని విస్మరించి అవాంతరానే్న తలచుకొని మదనపడతాం!
నిజమే! అపసవ్య ఆలోచనలకున్న బలం అలాంటిది. ఇవి హద్దులు మీరితే ఏ విషయాన్ని సహేతుకంగా చూడనీయవు. తలపై అనవసర భారాన్ని మోపి అంతర్గత శక్తిని వృధా చేస్తాయి. సాధారణంగా అపసవ్య ఆలోచనలన్నీ గతానికో, భవిష్యత్తుకో సంబంధించినవై ఉంటాయి. కాబట్టి వీటివల్ల వర్తమానం వృధా అవుతుంది.

• కంసుడు